x

KARADENİZ BÖLGESİ’NDE BEŞİK / BEŞİK YAPIMI

Beşik, Türkçe bir kelime olup: “Süt çocuklarını yatırmaya ve sallayarak uyutmaya yarayan, tahta ve demirden yapılmış sallanır bir çeşit küçük karyola.” anlamına gelmektedir. Kelime, Eski Türkçeden beri yürürlüktedir. Mecazi olarak da: “Bir şeyin doğup geliştiği yer.” manasında kullanılmaktadır. beşi– (sallamak) fiil kökü ve +k fiilden isim yapma eki ile yapılmış isimdir. Bulgarcaya besik, Sırpçaya besika biçiminde geçmiştir. Beşik yapan ustaya ve satan kişiye beşikçi denir.

Genel Olarak Beşik:

Beşik ana kucağından sonraki yuvadır. Hayata başlangıçtır. Buradan başlayan hayat, mezara kadar sürüp gider. O yüzden insan ömrü anlatılırken: “beşikten mezara kadar” denilir. Çok eskiden beri tanıdığını anlatmak için “beşiğini sallamak” deyimi kullanılmaktadır.

Beşik kelimsiyle başka deyimler ve birleşik kelimeler de yapılmıştır:

Beşik kertiği: “Daha beşikte iken anası babası tarafından nişanlanmış kimse”; Beşik kertme: “Daha beşikte iken anası babası tarafından nişanlama.” Anadolu’da eskiden beşik kertme, iki aile arasındaki bağların ve dostluğun pekiştirilmesi veya mirasın bölünmemesi için anneler ve babalar arasındaki sözleşmedir. Beşik kertmeye karar verildiğinde aileler arasında, imamın da katıldığı, bir tören düzenlenir, dualar okunur, şerbetleri içilir. Çocuklar büyüyene kadar aileler arasında özel günlerde hediyeleşme olmaktadır; Beşiklik: “Beşik yapılmaya, beşik yapımında kullanılmaya uygun”; Beşiklik etmek: “Beşik vazifesini, bir şeyin doğup gelişmesine yardımcı olmak”; Beşikörtüsü: “İki yana akıntısı olan çatı”; Beşik salıncak: “Bayram yerinde kullanılan bir tür salıncak”.

Yazının Tamamı [*.pdf]